Kdjykuj

Nov-Jorkio Ŝtato de Nov-Jorkio
(Flago de Nov-Jorkio) (Blazono de Nov-Jorkio)
Ŝtata kromnomo: The Empire State ("La Imperio-Ŝtato")
Aliaj subŝtatoj de Usono
Ĉefurbo	Albany
Plej granda urbo	Novjorko
Ŝtatestro	Andrew Cuomo
Areo	141.300 km² (27-a)
Loĝantaro (2010)
- Loĝantaro	19.465.197 (3-a)
- Denso	159 /km² (7-a)
Aliĝo
- Dato	26-a de julio 1788
- Ordo	11
Horzono	UTC -5/-4
Latitudo	40° 30' N al 45° 1' N
Longitudo	71° 51' U al 79° 46' U
Larĝeco	455 km
Longeco	530 km
Alteco
- Plej alta	Mount Marcy, 1628,57 m
- Meza alteco	300 m
- Plej malalta	Atlantika Oceano, 0 m
Mallongigoj
- USPS	NY
- ISO 3166-2	US-NY
Retejo	http://www.ny.gov/
v • d • r

Nov-Jorkio (angle State of New York [njujork] aŭ [nujork]) estas usona ŝtato. Ĝi enhavas la metropolon Novjorko. Nov-Jorkio situas en la nordorienta Usono kaj havis 19.849.399 loĝantojn en 2017^[1] kaj terareon de 127.190 km² (proksimume la areo de Anglio). Nov-Jorkio estas okcidente de Nov-Anglio, norde de Pensilvanio kaj Nov-Ĵerzejo, oriente de la Kanada provinco de Ontario kaj sude de la Kanada provinco de Kebekio.

Loĝantaro |

Nov-Jorkio estas la kvara plej granda Usona ŝtato laŭ loĝantaro: nur Kalifornio, Teksaso, kaj Florido estas pli grandaj.^[1]

Denseco de la loĝantaro en Nov-Jorkio

La ĉefaj partoj de la ŝtato estas (kun % de Nov-Jorkianoj):

• 
  Novjorko (42%) - la granda urbo en la sudoriento de la ŝtato


• 
  Longinsulo (15%) - insulo oriente de Novjorko


• 
  Westchester (5%) - kontono norde de Novjorko


• 
  Ne-metropola Nov-Jorkio (38%) - la resta, norda parto de la ŝtato

62% de la ŝtatanoj loĝas en la aglomeraĵo de Novjorko.

Politike, Novjorko kutime voĉdonas maldekstren, Upstate dekstren, do la batalkampo de la ŝtato estas en Loninsulo kaj Westchester.

La urbo Novjorko, havante 8.008.278 loĝantojn (2000), estas grava monda centro por komerco kaj financoj. La stabejo de la Unuiĝintaj Nacioj troviĝas en la urbo. Dek milionoj, kiuj loĝas en la aglomeraĵo de Novjorko, loĝas ekster la ŝtato en norda Nov-Ĵerzejo kaj sudokcidenta Konetikuto.

Ne-metropolapa Nov-Jorkio enhavas la Adirondak-Montaron kaj Katskil-Montaron, la riveron Hudsono, la Fingrajn Lagojn, la Niagaran Akvofalaron, kaj la gravajn urbojn:

• Bufalo


• Roĉestro


• Itako


• Sirakuso


• 
  Albeno (La ĉefurbo)


• Niagara Falls

Ĉe la Niagara Akvofalaro, en la okcidento apud Kanado, 150 milionoj litroj da akvo falas ĉiusekunde (150.000 m³/s) en la Niagaran kanjonon, kaj generas multan elektran potencon, eĉ por la malproksima Novjorko mem.

Historio |

Giovanni da Verrazzano

Giovanni da Verrazano (1524) kaj Henry Hudson (1609) vizitis la Hudsonan Riveron, sed Nederlando formis la unuan kolonion, Nov-Nederlandon en 1624. Peter Minuit aĉetis Manhattan-Insulon de la Indianoj Kanarsiaj (Canarsee) por 60 guldenoj da komercaĵoj (= 24 dolaroj laŭ mito). La Nederlandanoj fondis multajn urbetojn; Nov-Amsterdamo (Novjorko), Fortikaĵo Orange (Albeno, la ĉefurbo de la ŝtato), Breuckelen (Brooklyn), kaj Schenectady.

Nov-Jorkio iĝis Brita kolonio en 1664, kaj okazis konfliktoj kun la francoj en la nordo (Lago Champlain, Mohawk Valo, kaj en la Niagara Regiono.) Post la Franca-kaj-Indiana Milito, en Novjorkio okazis multaj bataloj de la Revolucia Milito kontraŭ Britio. Norde de Novjorko situas fortikaĵo West Point, strategie tre grava loko por preventi ke la britoj kaptu la riveron kaj apartigu la ŝtataron. Ĉe West Point oni poste starigis faman militistaran akademion. La 26-an de julio, 1788, Nov-Jorkio fariĝis la dek-unua ŝtato de la nova Usono.

Mapo de Nov-Nederlando (17-a jarcento)

Kantonoj |

Nov-Jorkio konsistas el 62 kantonoj:

Mapo de Nov-Jorkio

La rivero Hudson

La akvofalo de Niagaro

Novjorko

Albany (Albeno)

Buffalo

Rochester

Vidu ankaŭ |

• Love Canal


• Ponto George Washington

v • d • r Subŝtatoj kaj teritorioj de Usono Ŝtatoj de Usono Alabamo • Alasko • Arizono • Arkansaso • Delavaro • Florido • Georgio • Havajo • Idaho • Ilinojo • Indianao • Iovao • Kalifornio • Kansaso • Kentukio • Koloradio • Konektikuto • Luiziano • Majno • Marilando • Masaĉuseco • Miĉigano • Minesoto • Misisipio • Misurio • Montano • Nebrasko • Nevado • Norda Dakoto • Norda Karolino • Nov-Hampŝiro • Nov-Jorkio • Nov-Ĵerzejo • Nov-Meksiko • Ohio • Okcidenta Virginio • Oklahomo • Oregono • Pensilvanio • Rod-Insulo • Suda Dakoto • Suda Karolino • Teksaso • Tenesio • Utaho • Vajomingo • Vaŝingtonio • Vermonto • Virginio • Viskonsino Federacia distrikto Distrikto Kolumbio Dependaj teritorioj Bakerinsulo • Gvamo • Hoŭlando • Jonstonatolo • Ĵarvisinsulo • Kingmanrifo • Midvejinsulo • Nord-Marianoj • Palmiro • Puerto-Riko • Usona Samoo • Usonaj Virgulinsuloj • Vejkinsulo

1. ↑ ^1,01,1https://www.census.gov/newsroom/press-releases/2017/estimates-idaho.html